حاج حسین آقا ملک با نگاهی معنوی، دارایی‌های خود را به میراثی ماندگار تبدیل کرد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، احد فرامرز قراملکی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، روز دوشنبه ۵ مردادماه در آیین پنجاه‌وچهارمین سالگرد رحلت واقف بزرگ، حاج حسین آقا ملک که به همت موقوفات ملک در تالار شیخ طبرسی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، با تبیین ابعاد شخصیتی این واقف برجسته، راز ماندگاری او در فرهنگ وقف را تشریح کرد.

قراملکی با بیان اینکه درباره حاج حسین آقا ملک دست‌کم سه موضوع اساسی قابل بررسی است، اظهار کرد: نخست باید ابعاد و لایه‌های اقدام بزرگ او تحلیل شود، دوم مسئولیت نسل‌های بعد در قبال این میراث ارزشمند مورد توجه قرار گیرد و سوم به این پرسش پاسخ داده شود که چه عواملی موجب شد حاج حسین آقا ملک به چهره‌ای ماندگار در فرهنگ وقف تبدیل شود.

وی افزود: افراد ثروتمند بسیاری در طول تاریخ زیسته‌اند، اما همه آنان موفق به انجام اقدامی ماندگار نشده‌اند؛ از این رو، برای معرفی حاج حسین آقا ملک به‌عنوان یک الگو، باید تجربه درونی، نوع نگاه او به ثروت، دارایی و مسئولیت اجتماعی را شناخت.

راز ماندگاری یک واقف

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با انتقاد از برخی تحلیل‌های سطحی درباره انگیزه‌های وقف حاج حسین آقا ملک گفت: گاه گفته می‌شود او برای جلوگیری از تصرف املاک خود توسط حکومت پهلوی به وقف روی آورد، اما تقلیل این اقدام بزرگ به چنین دلایلی، نادیده گرفتن عظمت شخصیت و اندیشه اوست.

وی ادامه داد: حاج حسین آقا ملک تاجری هوشمند، مدیری توانمند و شخصیتی اثرگذار بود که در حل برخی مسائل سیاسی و اجتماعی نیز نقش داشت؛ بنابراین نمی‌توان اقدام ماندگار او را تنها با یک عامل بیرونی یا نگرانی اقتصادی تبیین کرد.

قراملکی با اشاره به تفاوت دو نگاه به مفهوم زبان، تصریح کرد: در نگاه رایج، زبان وسیله‌ای برای بیان درون انسان است، اما از منظری دیگر، هر پدیده‌ای می‌تواند زبان داشته باشد و طبیعت، سکوت، اشیا و دارایی‌ها نیز برای کسانی که اهل درک معنا هستند، سخن می‌گویند.

وی با اشاره به صندلی حاج حسین آقا ملک در ارتفاعات باغ ملک افزود: این صندلی رو به مشرق و در مسیر حرم مطهر امام رضا(ع) قرار داشت برای فهم تجربه ملک باید خود را در جایگاه او تصور کرد؛ جایی که ارتباط معنوی با امام رضا(ع)، نگاه او را از سطح مادی فراتر می‌برد و ظرفیت حقیقی دارایی‌هایش را آشکار می‌ساخت.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: در چنین نگاهی، زمین، باغ، کتاب، نسخه‌های خطی و آثار هنری برای حاج حسین آقا ملک صرفاً دارایی نبود، بلکه هر یک ظرفیتی برای خدمت، ماندگاری و ایفای نقش در فرهنگ و تمدن به شمار می‌رفت.

وی تأکید کرد: هنر حاج حسین آقا ملک در این بود که زبان دارایی‌های خود را شنید. افراد بسیاری همچون او املاک، کتاب‌ها و مجموعه‌های ارزشمند داشتند، اما به ظرفیت ماندگار آن‌ها توجه نکردند؛او دریافت که دارایی‌هایش می‌توانند از فنا رهایی یابند و در خدمت مردم، فرهنگ و آستان مقدس امام رضا(ع) قرار گیرند.

دلدادگی رضوی و نگاه عارفانه به وقف

قراملکی، حاج حسین آقا ملک را عارفی بدون وابستگی به سلسله‌های رسمی عرفانی توصیف کرد و گفت: دلدادگی او به امام رضا(ع)، نگاهش را عارفانه ساخته بود. او باور داشت دارایی تنها برای تملک نیست، بلکه می‌تواند در مسیری ماندگار و معنوی به کار گرفته شود.

وی افزود: حاج حسین آقا ملک با وقف اموال خود، اشیا را از سرمایه‌های فناپذیر به سرمایه‌هایی ماندگار در فرهنگ و تمدن تبدیل کرد. این اقدام را نمی‌توان صرفاً با زهد یا نگرانی از مصادره اموال تفسیر کرد، بلکه باید آن را حاصل درک عمیق او از معنا، خدمت و ماندگاری دانست.

این استاد فلسفه اخلاق ادامه داد: دارایی‌های حاج حسین آقا ملک او را به سوی معنا و خدمت فرا می‌خواندند و او نیز با وقف آن‌ها، به زندگی و سرمایه‌های خود معنا بخشید.

ضرورت معرفی الگوی وقف به نسل جدید

قراملکی با تأکید بر ضرورت معرفی شخصیت حاج حسین آقا ملک به نسل جوان اظهار کرد: اگر قرار است راه او تداوم یابد، باید به مردم آموخت که زبان امکانات، دارایی‌ها، زمان و توانایی‌های خود را بشنوند و دریابند چگونه می‌توان آن‌ها را در مسیر خدمت، ماندگار و اثرگذار ساخت.

وی در پایان پیشنهاد کرد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، سازمان‌های فرهنگی، رسانه‌ها و دانشگاه‌ها با همکاری یکدیگر، برنامه‌ای جامع برای معرفی شخصیت و میراث حاج حسین آقا ملک طراحی و اجرا کنند تا این واقف بزرگ به‌عنوان الگویی عملی در عرصه وقف و مسئولیت اجتماعی بیش از پیش به جامعه معرفی شود.

انتهای پیام/